Δομή και ουσία στον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου: Πρόσθετη υπεραξία και τα στάδια του καπιταλισμού

Πριν λίγο καιρό λάβαμε από συν. τη μετάφραση ενός κειμένου του Andy Higginbottom, Structure and Essence in Capital I: Extra Surplu-Value and the Stages of Capitalism (2012). Πρόκειται για ένα αρκετά ενδιαφέρον κείμενο που προσπαθεί να ανιχνεύσει στοιχεία της θεωρίας για τον ιμπεριαλισμό στο έργο του Μαρξ. Παρά τις ενστάσεις που μπορεί κανείς να έχει για πλευρές της συγκεκριμένης προσέγγισης (αναφέρεται ανάλογα και ο μεταφραστής) πρόκειται σίγουρα για μια αρκετά χρήσιμη ανάλυση για να κατανοήσουμε πλευρές του σημερινού ιμπεριαλισμού. Κάτι αντίστοιχο προσφέρουν κι άλλα κείμενα του Higginbottom, όπως αυτά που πραγματεύονται το ζήτημα των εξορύξεων στην Λατινική Αμερική και την Αφρική και πώς συνδέονται με την ιμπεριαλιστική εξάρτηση. Θεωρούμε ότι το ελληνικό κείμενο χρήζει βελτίωσης τόσο μεταφραστικά όσο και φιλολογικά, μια δουλειά όμως που δεν μπορεί να γίνει αυτή τη στιγμή για διάφορους λόγους. Άρα το δημοσιευμένο κείμενο φέρει την αποκλειστική ευθύνη του μεταφραστή. Ευελπιστούμε πάντως να γίνει στο μέλλον.

Εισαγωγή του μεταφραστή

Οι θεωρίες και οι απόψεις για τον χαρακτήρα του σύγχρονου καπιταλισμού έχουν πολλαπλασιαστεί, και η αντιπαράθεση για το συγκεκριμένο θέμα έχει σίγουρα αποκτήσει ακόμα πιο έντονη μορφή μετά την καπιταλιστική κρίση του 2008. Όπως είναι προφανές, αυτή η αντιπαράθεση, ειδικά για τους μαρξιστές, έχει πολύ μεγάλη σημασία, καθώς το στάδιο ανάπτυξης του καπιταλισμού στο οποίο βρισκόμαστε θα επηρεάσει την τακτική και την στρατηγική μας. Αυτό, αν και γίνεται γενικά παραδεκτό, δεν έχει οδηγήσει στην πραγματοποίηση της κατάλληλης δουλειάς προς αυτή την κατεύθυνση. Έτσι διάφοροι, στο όνομα του Μαρξ, απορρίπτουν συλλήβδην την λενινιστική θεωρία του ιμπεριαλισμού. Άλλες προσεγγίσεις από την άλλη, στο όνομα της ανανέωσης και του καινούργιου, χαρακτηρίζουν ως ξεπερασμένη την ανάλυση περί ιμπεριαλιστικού σταδίου του καπιταλισμού. Τέλος, κάποιοι καταφέρνουν, στο όνομα της υπεράσπισης του Λένιν, να διαστρεβλώνουν τόσο πολύ την θεωρία του ιμπεριαλισμού που καθίσταται μια καρικατούρα ανάξια περαιτέρω ασχολίας. Το αποτέλεσμα είναι πως υπό το βάρος αυτών των επιθέσεων, και με την ανικανότητα των μαρξιστών να την υπερασπιστούν και να την αναπτύξουν,  η θεωρία του ιμπεριαλισμού φαντάζει ως ξεπερασμένη.

Η μετάφραση που ακολουθεί έγινε για να καταδείξει πως, αντίθετα με τα όσα διατείνονται όλες οι πλευρές της αντιπαράθεσης που παραθέτω, η θεωρία του ιμπεριαλισμού είναι ζωντανή. Πως έχει την ικανότητα να εξηγεί τις νέες εξελίξεις στον καπιταλισμό, πως μπορεί να θεμελιωθεί στην βάση της διαλεκτικής λογικής που και ο ίδιος ο Μαρξ θεμελίωσε την θεωρία του στο Κεφάλαιο. Το άρθρο είναι μεγάλο οπότε, από την πλευρά μου, δεν θέλω να σχολιάσω εκτενώς και προτιμώ να μιλήσει το ίδιο το κείμενο. 

Ωστόσο, και μέχρι να μπορέσω να παρουσιάσω πιο αναλυτικά την δική μου άποψη για το θέμα, ας μου επιτραπούν δύο σχόλια. Πρώτον, κρίνω αρνητικά την χρήση των όρων Παγκόσμιος Βορράς και Νότος από τον συγγραφέα. Από τη λογική σκοπιά εξέτασης του αντικειμένου τέτοιοι όροι δεν έχουν θέση στη θεωρία ενώ από την ιστορική σκοπιά, αν και παρουσιάζουν ένα κομμάτι της αλήθειας, καταλήγουν να αποκρύπτουν ένα άλλο. Επιπλέον, μια και η Ευρώπη τοποθετείται στον «Βορρά», η θέση της χώρας μας καθώς και άλλων χωρών της Ανατολικής Ευρώπης παρουσιάζεται τελείως διαφορετικά από ό,τι πραγματικά είναι. Δεύτερον, το συγκεκριμένο άρθρο δεν μπορεί παρά να είναι η βάση εκκίνησης για την περαιτέρω ανάπτυξη της θεωρίας του ιμπεριαλισμού. Τόσο στο επίπεδο της μεθοδολογίας, της διαλεκτικής λογικής, όσο και στο μπόλιασμα της θεωρίας με περαιτέρω οικονομικό περιεχόμενο. Και στα δύο δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Από την πλευρά της μεθοδολογίας, πέρα από τα όσα παρουσιάζονται στο άρθρο, έχουμε την τύχη να έχουμε στην Ελλάδα γνώση του έργου του Βαζιούλιν, το οποίο θεωρώ πως είναι αρκετά πιο ανεπτυγμένο από τις αντίστοιχες έρευνες που παρουσιάζονται στο κείμενο. Από την πλευρά του οικονομικού περιεχομένου, δεσπόζουν τα πρόσφατα έργα μαρξιστών όπως ο John Smith και ο Tony Norfield (αλλά όχι μόνο).

Κλείνοντας, είναι προφανές ότι η όξυνση των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, η κλιμάκωση της επιθετικότητας και της εκμετάλλευσης των εξαρτημένων και ανεξάρτητων κρατών, η αδυναμία του κεφαλαίου να ξεπεράσει τη στασιμότητα στην οποία μπήκε μετά την οικονομική κρίση του 2008 καθώς και η συνεχής εμφάνιση εργατικών αγώνων σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, καθιστούν αναγκαία την προετοιμασία μας για τις εκρήξεις που έρχονται. Η ανάπτυξη της θεωρίας του ιμπεριαλισμού είναι απαραίτητο κομμάτι αυτής της προετοιμασίας.

Δ.Μ.

Andy Higginbottom, Δομή και ουσία στον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου: Πρόσθετη υπεραξία και τα στάδια του καπιταλισμού (2012).
 

This entry was posted in μεταφράσεις and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s