Πολιτικά σημειώματα [Ι/ΙΙΙ]

Στην ανάγκη για σχολιασμό των πολιτικών εξελίξεων εντάσσεται το παρακάτω κείμενο για την εσωτερική κατάσταση. Θα ακολουθήσουν σύντομα άλλα δύο για τα διεθνή και το εργατικό.

Ι. 

neorio-

Νεώριο Σύρου

Οι πολιτικές διεργασίες στο εσωτερικό καθορίζονται σε σημαντικό βαθμό από τις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις του επόμενου έτους, θέτοντας επί του πρακτέου το πώς η ελληνική κοινωνία έχει ενσωματώσει τις επιπτώσεις της κρίσης και των μνημονίων. Το διάγγελμα του Γ. Παπανδρέου από το Καστελόριζο στις 23/4/2010 έχει φυσικά θεωρηθεί σημαδιακό για όσα συντελούνται όλα αυτά τα χρόνια στην καθημερινή μας ζωή. Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο που το διάγγελμα του Α. Τσίπρα στις 28/8/2018 είχε άμεσες αναφορές στο προηγούμενο. Σύμφωνα με τον Παπανδρέου, ο δρόμος για την Ιθάκη είχε προορισμό την απελευθέρωση της Ελλάδας από επιτηρήσεις και κηδεμονίες με επακόλουθο φυσικά την ανάπτυξη, έναν στόχο που υποτίθεται κατάφερε αν όχι να εκπληρώσει τουλάχιστον να δρομολογήσει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Πέρα από την κυνική υποκρισία, που έχει τονισθεί στους περισσότερους πολιτικούς σχολιασμούς, το ενδιαφέρον στα λεγόμενα του Τσίπρα μπορεί να εστιαστεί στην επιδίωξη παραμονής στο ίδιο γενικό πολιτικό πλαίσιο που ακολούθησαν και οι προηγούμενες κυβερνήσεις, δηλαδή την εξυπηρέτηση των πολιτικών επιλογών της ελληνικής αστικής τάξης, έστω και με αριστερή επίφαση. Κι αυτή η επίφαση εκδηλώνεται με την οικειοποίηση των αγώνων κατά τα πρώτα χρόνια των μνημονίων, που εμφανίζονται σαν να έγιναν για να ανατεθεί τελικά η διακυβέρνηση στον ΣΥΡΙΖΑ: από την αντίσταση στην «ιστορική απόφαση» για «νέους καπετάνιους».  

Όταν όμως ο Τσίπρας αναφέρει ότι ήταν η «χώρα σε διαρκή κατάσταση εκτάκτου ανάγκης», ευελπιστεί στην επιστροφή στην αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία του δικομματισμού, με την αντικατάσταση βέβαια του ενός πυλώνα του από τον ΣΥΡΙΖΑ. Η επιδίωξη αυτή εκφράζει απόλυτα τα γενικότερα συμφέροντα του εκμεταλλευτικού συστήματος και έχει κατά πάσα πιθανότητα τη συναίνεση των περισσότερων κέντρων εξουσίας στο εσωτερικό και το εξωτερικό. Από τη μία πλευρά βλέπουμε τις απροκάλυπτες κινήσεις διάλυσης και απορρόφησης των μικρότερων κοινοβουλευτικών κομμάτων, είτε πρόκειται για απομεινάρια της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας είτε της κεντροδεξιάς, και από την άλλη την επιλογή της ΝΔ να αρθρώνει έναν λόγο που να μειώνει, κατά τη γνώμη της, τις διαρροές προς την άκρα Δεξιά και τη φασιστική Χρυσή Αυγή. Μία από τις δυσκολίες όμως που έχει αυτή η επιδίωξη είναι ότι οι γενικότερες τάσεις, ειδικά στην Ευρώπη, είναι η αποδυνάμωση έως κατάρρευση της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας και η ανάδειξη λαϊκιστικών κομμάτων με ρατσιστικό, αντιμεταναστευτικό, εθνικιστικό λόγο ενάντια στην πολιτική διάρθρωση όπως είχε διαμορφωθεί μεταπολεμικά (συντηρητικός και σοσιαλδημοκρατικός πόλος). Δηλαδή, τάσεις που πολλές φορές θολώνουν τις διαχωριστικές γραμμές με τον ανοιχτά δηλωμένο φασισμό. Επακόλουθο όμως αυτών των εξελίξεων είναι η αποδυνάμωση του παλαιότερου δικομματισμού-διπολισμού, όπως εκφραζόταν σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα, οπότε οι ελληνικές διεργασίες ανανέωσής του θα έχουν ένα ευρύτερο ενδιαφέρον. 

Ακόμη όμως κι αν επιβεβαιωθούν στις επόμενες εκλογές αυτές οι τάσεις προς τον δικομματισμό, θα πρόκειται για το ξεκίνημα μιας μακρόχρονης διαδικασίας που θα χαρακτηρίζεται από ρευστότητα και θα είναι ευάλωτη στις συγκυρίες. Γι’ αυτό σ’ αυτές τις συνθήκες θα ήταν μάλλον προτιμότερη η συνέχεια της διακυβέρνησης με πυλώνα τον ΣΥΡΙΖΑ, όπως φαίνεται από τη στάση των διαφόρων κέντρων εξουσίας. Απομένει βέβαια να δούμε αν εκδηλωθεί αυτή η τάση και σε πλατιά στρώματα της ελληνικής κοινωνίας. Παρεμπιπτόντως, σ’ αυτήν την περίπτωση, η χρήση του αντιδραστικού λαϊκιστικού λόγου μάλλον δεν θα περιοριστεί στην πλευρά της ΝΔ (βλ. και τις διεργασίες στη γερμανική ρεφορμιστική Αριστερά με τη διάσπαση του Die Linke με αφορμή το μεταναστευτικό).

Ας δούμε όμως καλύτερα μια άλλη ουσιαστική πλευρά μετά «το τέλος των μνημονίων». Όπως και παλιότερα με τις στρατιωτικές βάσεις, τα μνημόνια έφυγαν για να μείνουν. Οπότε, το ακανθώδες ερώτημα είναι πώς θα συνδυαστεί η συνεχιζόμενη μνημονιακή πολιτική με την περιβόητη ανάπτυξη για την οποία όλες οι συστημικές δυνάμεις εκφράζουν συνεχώς ευχολόγια. Σ’ αυτό το ερώτημα είναι μάλλον πάλι χρήσιμος ο Παπανδρέου, συνεπής εκφραστής των δεσμών με τις ΗΠΑ και φιλόδοξος συνεταίρος του κυβερνητικού σχήματος που θα προκύψει μετά τις εκλογές.

Στο λόγο του πέρυσι τον Ιούνιο στο συνέδριο της Δημοκρατικής Συμπαράταξης, εκτός από τις διάφορες αερολογίες και δικαιολογίες για το αμαρτωλό παρελθόν του, δίνει κατευθυντήριες προτάσεις για την πολυπόθητη ανάπτυξη: «Η Ελλάδα κέντρο ευζωίας και υπηρεσιών υγείας για την Ευρώπη», κατάλληλα πανεπιστήμια που θα προσελκύουν ξένους φοιτητές, μικρή αλλά ποιοτική αγροτική παραγωγή για εξαγωγή σαν ειδών πολυτελείας, «η Ελλάδα κέντρο αιολικής, ηλιακής, γεωθερμικής και θαλάσσιας ανανεώσιμης ενέργειας», «η Ελλάδα ολόκληρη κεντρικός πάροχος υπηρεσιών logistics», μέχρι και «αξιοποίηση των τεχνολογιών επαυξημένης πραγματικότητας (Augmented reality)». 

Πέρα από το γελοίο της υπόθεσης που περισσότερο έχει σχέση με κάποιου είδους δυνητική πραγματικότητα (virtual reality), ο Παπανδρέου δείχνει ακριβώς πώς εννοείται η ανάπτυξη σε εποχή δομικής παρατεταμένης κρίσης για εξαρτημένες χώρες όπως η Ελλάδα: Υπηρεσίες τουρισμού, εφοδιασμού κ.λπ. και λεηλασία των ενεργειακών πηγών της χώρας. Μια «ανάπτυξη» που θα εξυπηρετεί την υποτιθέμενη αποπληρωμή των δανείων για τις επόμενες δεκαετίες και θα κρατάει δεμένη τη χώρα στα ευρύτερα ιμπεριαλιστικά σχέδια με την πραγματική ανάπτυξη και επέκταση των στρατιωτικών βάσεων. [1] Κατευθύνσεις που έχει αποδεχθεί σε μεγάλο βαθμό το σύνολο σχεδόν της αστικής τάξης, που βλέπει για πρώτη φορά στην ιστορία του νεοελληνικού κράτους να μην ελέγχει το εγχώριο τραπεζικό σύστημα, να πρέπει να παραχωρήσει την εκμετάλλευση του δικτύου των μεταφορών, του ενεργειακού και ορυκτού πλούτου, περιοριζόμενη στο ρόλο του μικρομετόχου και του ρεντιέρη. 

Αρκετοί μιλάνε για συνολικότερη υποβάθμιση του ρόλου και της θέσης της ελληνικής αστικής τάξης, τονίζοντας το «αέναο» βάθεμα της εξάρτησης που λίγο διαφέρει από τα χαρακτηριστικά προτεκτοράτου. Σημαντικότερο όμως είναι να μελετήσουμε πώς η ελληνική αστική τάξη προσπαθεί να προσαρμοστεί στις σημερινές συγκυρίες και, εάν είναι δυνατόν, να τις εκμεταλλευθεί. Αφού το ιδεολόγημα του ευρωπαϊσμού, στο οποίο είχε στηριχθεί ο ΣΥΡΙΖΑ εδώ και δεκαετίες, κόντεψε να τον διαλύσει, με την ευκολία του οπορτουνισμού που τον χαρακτηρίζει στράφηκε στον αμερικανισμό. Το πώς συνδέεται η προοπτική της ανάπτυξης με τα ευρύτερα ιμπεριαλιστικά σχέδια των ΗΠΑ στην περιοχή, αρκούν τα πιο πρόσφατα παραδείγματα.  Επί πέντε περίπου χρόνια, σχεδόν κάθε πολιτιστική και φιλανθρωπική εκδήλωση στη Σύρο στηρίζονταν σε αμερικανικές χορηγίες, ενώ η παρουσία του ίδιου του πρέσβη είχε γίνει επίσημος θεσμός. Μέχρι που ανακοινώθηκε η παραχώρηση του Νεωρίου σε ελληνοαμερικανικά συμφέροντα. Πριν λίγες μέρες είχαμε την απαίτηση του Αμερικανού πρέσβη για παραχώρηση της Εγνατίας Οδού και του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης σε αμερικανικές εταιρείες. Παρότι δεν χρειάζεται να επισημανθεί ξανά η στρατηγική σημασία μιας τέτοιας εξέλιξης στο πλέγμα των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι.

Κατ’ αρχάς, διαπιστώνουμε πώς μπορεί να υλοποιηθεί το όραμα του Παπανδρέου μέσα στις ανταγωνιστικές συμπληγάδες. Η επαναλειτουργία του Νεωρίου εντάσσεται εμφανώς στο δίκτυο των στρατιωτικών βάσεων που επιδιώκουν οι Αμερικανοί να διευρύνουν στην περιοχή, ενώ εν δυνάμει θα μπορούσε να παίξει ανταγωνιστικό ρόλο στις επενδύσεις των Κινέζων και των Γερμανών στον Πειραιά και τον Σκαραμαγκά. Η πρόσφατη επίσκεψη της επιτρόπου στο Θριάσιο (κόμβος εμπορευματικών μεταφορών), η ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού της σιδηροδρομικής γραμμής Πειραιάς-Ειδομένη από τους Ιταλούς, τα εν εξελίξει έργα στον Ελαιώνα (logistics) προβάλλονται μεν ως αναπτυξιακά έργα με νέες θέσεις εργασίας, είναι όμως όλα άμεσα συνδεδεμένα με τα γεωπολιτικά παιχνίδια των ιμπεριαλιστών στην περιοχή. [2] Ποιος αλήθεια πιστεύει ότι οι Αμερικανοί περιμένουν να πλουτίσουν από την εκμετάλλευση των διοδίων της Εγνατίας Οδού. Αφού το λιμάνι της Θεσσαλονίκης κατέληξε σε προβληματικούς παράγοντες, οι διαδρομές των αγωγών και οι μεταφορές καυσίμων μπορούν να ελεγχθούν  με εναλλακτικά λιμάνια όπως της Αλεξανδρούπολης ή και της Καβάλας, όπου προγραμματίζεται η επέκταση της σιδηροδρομικής γραμμής.  

Συγχρόνως, η πρόσφατη χρηματιστηριακή επίθεση στις τραπεζικές μετοχές, υποτίθεται για τα κόκκινα δάνεια, εντάσσεται σε μια περίπλοκη κατάσταση που απαιτεί περισσότερα δεδομένα για να βγουν ασφαλή συμπεράσματα. Είπαμε ότι οι τράπεζες πλέον ελέγχονται από ξένα κεφάλαια που πίσω τους βρίσκονται αμερικανικά συμφέροντα, η δομή όμως του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα δεν επιτρέπει εύκολες εκτιμήσεις απλοϊκής προσέγγισης. Είδαμε και στο πρόσφατο παρελθόν αρκετές προσπάθειες ελέγχου των ελληνικών τραπεζών (κυρίως Γάλλοι, Γερμανοί) που οδηγήθηκαν στη γρήγορη απόσυρση.[3] Παρά τις δυσκολίες και την υποβάθμιση των τελευταίων χρόνων, η ελληνική αστική τάξη πέτυχε ένα σημαντικότατο πλήγμα στον ταξικό της αντίπαλο, ενώ επίσης κάποια τμήματά της κατάφεραν να αντεπεξέλθουν στον διεθνή ανταγωνισμό. Για παράδειγμα, η προσπάθεια των Γερμανών να περιορίσουν το ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο μάλλον δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. 

Πάντα ενοχλούσε τους Γερμανούς η κυριαρχία των Ελλήνων εφοπλιστών στη Βαλτική και στη Βόρεια θάλασσα, όπως και ο καθοριστικός τους ρόλος στη Μεσόγειο. Μην ξεχνάμε την επιμονή του Σόιμπλε να φορολογηθεί το ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο που φυσικά δεν έγινε ποτέ. Αν οι Ιταλοί κατάφεραν πρόσφατα να ισορροπήσουν κάπως τον ανταγωνισμό στην Αδριατική, το χάος στη Λιβύη και ο πόλεμος στη Συρία ταιριάζουν απόλυτα στο διαχρονικό τυχοδιωκτισμό των Ελλήνων εφοπλιστών. Λαμβάνοντας υπόψη επίσης τις αλλαγές που συντελούνται τα τελευταία χρόνια στον χαρακτήρα των θαλάσσιων μεταφορών, μένει να δούμε εάν και πώς θα καταφέρουν να προσαρμοστούν. Πάντως διαθέτουν το πλεονέκτημα της υπερσυσσώρευσης (βλ. και τις εξαγορές των ΜΜΕ στο εσωτερικό) και το οποίο εκμεταλλεύονται ανάλογα. Πρόσφατα δημοσιεύματα στον διεθνή Τύπο υπογραμμίζουν τη σημαντική εξαγορά πλοίων γερμανικών συμφερόντων από αντίστοιχα ελληνικά. 

Η ανοιχτή κόντρα συγκεκριμένων εφοπλιστών με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ σίγουρα δεν περιορίζεται σε προσωπικές προτιμήσεις και οι επερχόμενες πολιτικές εξελίξεις θα αποκαλύψουν περισσότερα δεδομένα. Γι’ αυτό όσο κι αν είναι αξιοπρόσεκτες οι παραπάνω επισημάνσεις, θα πρέπει να συνδυαστούν με τις εξελίξεις σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο. Όλοι πλέον περιμένουν πότε η Μακρά Ύφεση θα επιφέρει νέα έξαρση της κρίσης με τις ανάλογες επιπτώσεις. Οι σχεδιασμοί των ελληνικών πολιτικών παραγόντων θα παραμένουν μονίμως υπό αίρεση και τα περιθώρια ελιγμών και προσαρμογής εύκολα περιορίζονται, αφού οι καθοριστικές πρωτοβουλίες δεν τους ανήκουν. Σε τέτοιες συνθήκες όμως, ακόμη και οι επιτυχίες επί του ταξικού αντιπάλου τίθενται υπό αμφισβήτηση. Φυσικά εάν αρχίσουν να οικοδομούνται οι προϋποθέσεις ανασυγκρότησης. 


Υποσημειώσεις

[1]  Το πώς αντιλαμβάνονται την έννοια της ανάπτυξης οι διάφορες πολιτικές δυνάμεις φυσικά ποικίλει και διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τα ταξικά συμφέροντα. Η ευκολία όμως που αρκετές προσεγγίσεις από τα αριστερά θεωρούν αντιαναπτυξιακή κάθε επιλογή σε σχέση με την ελληνική οικονομία εμποδίζει σε σημαντικό βαθμό την κατανόηση λειτουργίας μιας εξαρτημένης οικονομίας σε περιόδους παρατεταμένης κρίσης. Για να μην πούμε ότι διολισθαίνει εύκολα σε αταξικές, τουλάχιστον, θέσεις.

[2]  Τις περιπτώσεις των ενεργειακών πηγών και των εξορύξεων, θα τις δούμε σε μελλοντικό κείμενο.

[3]  Οι Γάλλοι εξαγόρασαν τη Γενική και την Εμπορική, ενώ οι Γερμανοί ήταν πίσω από την επέκταση της Eurobank. Μπορεί να καταλήστεψαν τα αποθεματικά του Μετοχικού Ταμείου Στρατού, αλλά τα μακροπρόθεσμα σχέδια μάλλον δεν τους βγήκαν. Η δομή του ελληνικού κεφαλαίου απαιτούσε, από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, τον απόλυτο έλεγχο των τραπεζών για την αναπαραγωγή του. Παλαιότερα, παρά τις κρίσεις και τις χρεοκοπίες, πάντα κατάφερναν να διατηρούν τον έλεγχο. Θα ήταν λοιπόν παράξενο να μην το επιδιώξουν ξανά υπό κατάλληλες συνθήκες. 

Advertisements
This entry was posted in πολιτική and tagged , , . Bookmark the permalink.

One Response to Πολιτικά σημειώματα [Ι/ΙΙΙ]

  1. Παράθεμα: Πολιτικά σημειώματα [IΙ/ΙΙΙ] | Κρίση + Κριτική

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s