Που βρισκόταν το πνεύμα αποφασιστικότητας των ηγετών

Ρόζα Λούξεμπουργκ

rosaΗ μαζική απεργία ως όπλο πολιτικού αγώνα είναι ήδη μια ριζωμένη παράδοση στο Βέλγιο. Στη χρησιμοποίηση αυτού του όπλου οφείλει το βελγικό προλεταριάτο το πρώτο ρήγμα που πέτυχε στο περιορισμένο εκλογικό δικαίωμα, Αλλά οι δύο μεγάλες απεργίες του 1891 και του 1893 που πέταξαν το θεσμό των επιτροπών για το εκλογικό δικαίωμα και στη συνέχεια την καθιέρωση της πολλαπλής ψήφου, ήταν αυθόρμητες εκδηλώσεις του μαχητικού πνεύματος του κόμματος και είχαν εκείνο τον «κινηματικό» χαρακτήρα που κάθε άλλο παρά υπήρχε στην απεργία του τελευταίου Απρίλη. Ο «ορμητικός» τους χαρακτήρας δεν σήμαινε καθόλου άλλωστε ότι οι μάζες που απεργούσαν διέπρατταν ανόητες πράξεις βίας ή ότι έτειναν να διαπράττουν, όμως μπορούσε να πιστέψει κανείς από τον τρόπο που οι ηγέτες του βελγικού κόμματος υπογράμμισαν τον εντελώς ειρηνικό και νόμιμο χαρακτήρα της πρόσφατης γενικής απεργίας. Οι απεργοί που αγωνίζονταν για το εκλογικό δικαίωμα το 1891 και το 1893 συμπεριφέρονταν εξίσου λογικά και «νόμιμα» όπως και τον τελευταίο Απρίλη. Αν παρόλα αυτά στις δυο πρώτες περιπτώσεις φτάσανε σε μερικά μέρη σε οχλοκρατικές εκδηλώσεις του δρόμου και αν έτρεξε αίμα, πρέπει να αποδοθεί αποκλειστικά στην κτηνώδη στάση και στις προκλήσεις των στρατευμάτων και των άλλων κυβερνητικών δυνάμεων που βάδιζαν ενάντια στους απεργούς και τους διαδηλωτές τρέμοντας ολόκληροι και με την καρδιά γεμάτη με άγριο μίσος. Ο «κινηματικός» χαρακτήρας αυτών των δύο βραχύχρονων και νικηφόρων απεργιών δεν προερχόταν από τις βλακώδεις παροιμίες που διέπραξαν οι εργάτες, αλλά από το γεγονός ότι αυτές οι μαζικές απεργίες αποτελούσαν την έκφραση των ιδεών του κόμματος που ήταν γεμάτο φρεσκάδα, αποφασιστικότητα και εύθυμη μαχητικότητα. Δεν γνώριζαν ούτε δισταγμό ούτε φόβο ούτε προφυλάξεις ούτε σύνεση, βάδιζαν στη μάχη χωρίς να υπολογίζουν σε τίποτε άλλο παρά μόνο στη δύναμη του ίδιου του προλεταριάτου και στην πίεσή του, και ήταν έτοιμοι να αυξήσουν αυτή την πίεση μέχρι τις έσχατες συνέπειες και να αφήσουν ελεύθερο πεδίο στην επαναστατική δράση των μαζών, αν αποτύγχανε η πίεση αυτή, για να αποσπάσουν το μάξιμουμ των δυνατών αποτελεσμάτων. Ήταν μαζικές απεργίες στις οποίες το κόμμα βάδιζε σε συμπαγείς γραμμές από τον αρχηγό μέχρι τον απλό στρατιώτη, διαπερασμένο με τον ίδιο ελεύθερο και τολμηρό ενθουσιασμό, με απόλυτη ομοφωνία στη σταθερή του πίστη για την αναγκαιότητα και την αποτελεσματικότητα των εκδηλώσεών τους.

Όμως στην επόμενη δεκαετία όλη η τακτική του βελγικού κόμματος πήρε έναν καινούριο προσανατολισμό. Αφότου το εκλογικό δικαίωμα της εργατικής τάξης άνοιξε τις πόρτες του κοινοβουλίου και έβαλε έναν διαρκώς αυξανόμενο αριθμό βουλευτών σε αυτό, το κέντρο βάρους της πολιτικής δράσης και του αγώνα για την ισότητα του εκλογικού δικαιώματος μεταφέρθηκε στη Βουλή. Ταυτόχρονα – άλλωστε δεν είναι παρά η άλλη όψη του ίδιου φαινομένου – μπήκε στο παιχνίδι ένας εντελώς νέος παράγοντας: η συμμαχία με τη φιλελεύθερη αστική τάξη που έγινε ένας σημαντικός παράγοντας της σοσιαλιστικής τακτικής. Έτσι συνδυάστηκαν δυο αντιφατικά στοιχεία στην πολιτική του κόμματος: η εξωκοινοβουλευτική δράση των μαζών και η κοινοβουλευτική συμμαχία με τον φιλελευθερισμό. Η μαζική απεργία παρέμενε φυσικά δοκιμασμένο μέσο πάλης, με μεγάλη εκτίμηση από το προλεταριάτο, που ήταν προσκολλημένο σε αυτή με πάθος και που όμως από τότε και πέρα, έπρεπε να υπολογίζει και τους κοινοβουλευτικούς συμμάχους, τους φιλελεύθερους, αφενός εξαιτίας της βαθιάς έχθρας της κυρίαρχης τάξης ενάντια στη μαζική δράση του προλεταριάτου, και αφετέρου γιατί η μαζική απεργία πρόσβαλλε αναγκαστικά και σημαντικό βαθμό τα οικονομικά συμφέροντα της αστικής τάξης, δηλαδή των φιλελεύθερων συμμάχων.

Η πολιτική του σοσιαλιστικού κόμματος απέκτησε συνεπώς μια κάποια αστάθεια, ένα διπλό και διφορούμενο χαρακτήρα. Αυτό φάνηκε καθαρά στην ατυχή εκστρατεία του 1902, οπότε ο συνδυασμός της απεργιακής δράσης των μαζών με τη φιλελεύθερη συμμαχία στη Βουλή έκανε πρώτα από όλα τους αρχηγούς του κόμματος να μην επιτρέψουν τη δράση των μαζών παρά μόνο σαν μια απλή προειδοποίηση, και στη συνέχεια να ξαναστείλουν αυτές τις μάζες σπίτια τους όσο πιο γρήγορα μπορούσαν, πράγμα πού προφανώς δεν μπορούσε παρά να προκαλέσει και την ταυτόχρονη αποτυχία της κοινοβουλευτικής δράσης.

Παρ’ όλα αυτά, το θλιβερό φιάσκο της εμπειρίας του 1902 δεν έκανε το βελγικό κόμμα να απαλλαγεί από τη μοιραία συμμαχία με τους φιλελεύθερους και να συγκεντρώσει και πάλι τις προσπάθειές του αποκλειστικά στην προλεταριακή δράση. Αντίθετα, ξεγελασμένοι από την αποτυχία της μαζικής απεργίας, που οφειλόταν μολαταύτα αυτή τη φορά στην τακτική του ίδιου του κόμματος, οι ηγέτες του αποφάσισαν να περιοριστούν στο μέλλον στον στίβο της Βουλής. Καθώς οι βουλευτικές εκλογές, με το σύστημα της πολλαπλής ψήφου, περιόριζαν όλο και περισσότερο την αντιπροσώπευση της κληρικόφρονης αντίδρασης, ένας απλός υπολογισμός φαινόταν να δείχνει ότι δεν είχαν πλέον παρά να περιμένουν υπομονετικά τη στιγμή οπότε, χάρη σε μια ήρεμη προπαγάνδα, η κληρικόφρονη πλειοψηφία θα μετατρεπόταν σε μειοψηφία και οπότε το σοσιαλιστικό – φιλελεύθερο μπλοκ θα πραγματοποιούσε, δια μέσου μιας απλής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, την εκλογική μεταρρύθμιση. Το όπλο της μαζικής απεργίας φαινόταν στο εξής μια περιττή μέθοδος, ενοχλητική και ξεπερασμένη, και η κοινοβουλευτική μεταρρύθμιση και ο «συνασπισμός της αριστεράς» φαίνονταν σαν η άγκυρα σωτηρίας για το μέλλον.

Δυστυχώς, αυτός ο τόσο απλός υπολογισμός, όπως και όλοι οι υπολογισμοί του οπορτουνισμού που φαίνονται τόσο απλοί, είχε ένα μεγάλο κενό· υπολόγιζε μόνον με νούμερα και όχι με τις ζωντανές ταξικές σχέσεις. Και αυτές οι τελευταίες είναι που έκαναν την αντίδραση, αυτή που χαρακτηρίζει, τόσο στη Γερμανία όσο και αλλού, την πιο πρόσφατη εξέλιξη της αστικής τάξης, να πραγματοποιήσει και στο Βέλγιο το σιωπηλό της έργο. Ενώ η φιλελεύθερη ομάδα στη Βουλή βάδιζε μπράτσο με μπράτσο με τη σοσιαλιστική ομάδα υπέρ της εκλογικής μεταρρύθμισης, η αστική τάξη τής γύρισε την πλάτη και στράφηκε μαζικά προς τους κληρικόφρονες. Το 1912 ονομάστηκε από τους υπολογισμούς του συνασπισμού σαν έτος της «πραγματοποίησης» του θαύματος.Όμως, οι βουλευτικές εκλογές του 1912 δεν έφεραν την αποτυχία των κληρικοφρόνων, όπως περίμεναν, αλλά των φιλελευθέρων, και προκάλεσαν απώλειες ακόμη και στους σοσιαλιστές, ενώ η κληρικόφιλη αντίδραση ξανάμπαινε στο κοινοβούλιο με αυξημένη πλειοψηφία.

Αυτή η δεύτερη δεκάχρονη περίοδος της νέας του τακτικής τέλειωνε με μια ακόμη μεγαλύτερη ήττα από ό,τι το 1902 για το βελγικό κόμμα. Τίποτε το περίεργο στο ότι η οργή και η πικρία της απογοήτευσης ώθησαν και πάλι τη μάζα των σοσιαλιστών εργατών προς το παλιό και δοκιμασμένο τους όπλο: τη μαζική απεργία. Αυθόρμητα, σαν θύελλα, το βελγικό προλεταριάτο ρίχτηκε και πάλι μετά τις εκλογές του Ιούνη του 1912 στην προσπάθεια να κατακτήσει με την ίδια του τη δύναμη ό,τι η απλή κοινοβουλευτική τακτική αποδείχτηκε εντελώς ανίκανη να αποσπάσει σε 20 χρόνια. Αλλά τότε η σοσιαλιστική κοινοβουλευτική ομάδα και οι ηγέτες του κόμματος μπήκαν στη μέση με όλες τους τις δυνάμεις για να αποτρέψουν την απεργία. Καθώς ήταν αδύνατο να δαμάσουν αλλιώς την ασυγκράτητη λαϊκή θέληση, πρότειναν στους εργάτες να σταματήσουν τη μαζική απεργία που είχε ήδη αρχίσει και να προετοιμάσουν με καθαρά συστηματικό τρόπο μια μαζική απεργία. Η μεθοδική και καλά προετοιμασμένη μαζική απεργία εμφανίστηκε λοιπόν από την αρχή σαν συμβιβασμός ανάμεσα στην ορμητική μαχητική δραστηριότητα των μαζών και στην εχθρότητα απέναντι στην απεργία που έδειχναν οι ηγέτες του κόμματος, που παρόλες τις θλιβερές εμπειρίες, έμεναν προσκολλημένοι στη συμμαχία με τον φιλελευθερισμό και στις κοινοβουλευτικές ελπίδες. Δεν επρόκειτο άρα για μια νέα τακτική επεξεργασμένη εντελώς ελεύθερα και που να περιλαμβάνει μια καινούρια μέθοδο απεργίας πιο αποτελεσματική από τις άλλες. Η μακρόχρονη προετοιμασία της μαζικής απεργίας αποτελούσε αυτή τη φορά μέσο για να καλμάρει τις εργατικές μάζες, να σβήσει τον μαχητικό τους ενθουσιασμό και να τις κάνει να εγκαταλείψουν προσωρινά την αρένα. Ύστερα, ενώ όλη η δραστηριότητα της εργατικής τάξης επί 7 μήνες στράφηκε αποκλειστικά προς την προετοιμασία της γενικής απεργίας, ήταν η ηγεσία του κόμματος που μέχρι τέλους μεταχειρίστηκε όλες της τις δυνάμεις για να εμποδίσει το ξέσπασμα της απεργίας και για να την καταπνίξει όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Αφού η κατηγορηματική άρνηση για εκλογική μεταρρύθμιση από μέρους της Βουλής, τον Φλεβάρη, έκανε να οριστεί η γενική απεργία για τις 14 Απρίλη, οι ηγέτες του κόμματος, υπολογίζοντας στη μεσολάβηση των φιλελευθέρων, δίσταζαν ακόμη την τελευταία στιγμή, κι αφού η ελπίδα για μια φιλελεύθερη μεσολάβηση εξαφανίστηκε σαν σαπουνόφουσκα, η απεργία δεν αποφασίστηκε παρά κάτω από την αφόρητη πίεση των ανυπόμονων μαζών και παρά τις μανούβρες ενός μέρους των αρχηγών.

Έτσι πραγματοποιήθηκε τελικά η απεργία του Απρίλη, μετά από 9 μήνες προετοιμασία και αλλεπάλληλες προσπάθειες να την εμποδίσουν και να την αναβάλλουν. Από συνολική άποψη, ασφαλώς προετοιμάστηκε όσο καμιά απεργία μέχρι σήμερα στον κόσμο. Αν τα καλά εφοδιασμένα ταμεία βοηθείας και η καλά οργανωμένη διανομή τροφίμων αποφάσιζαν για την έκβαση ενός μαζικού κινήματος, η βελγική απεργία του Απρίλη θα έπρεπε να είχε κάνει θαύματα. Όμως το επαναστατικό κίνημα των μαζών δεν είναι δυστυχώς μια απλή μαθηματική πράξη που λύνεται με τα βιβλία ταμείου ή τα αποθέματα τροφίμων συνεταιρισμών. Ο αποφασιστικός παράγοντας σε κάθε κίνημα των μαζών είναι η επαναστατική δράση των μαζών, το πνεύμα αποφασιστικότητας των ηγετών και το να βλέπουν καθαρά τον επιδιωκόμενο σκοπό. Αυτοί οι δυο παράγοντες μαζί μπορούν σε κάθε περίπτωση να κάνουν την εργατική τάξη αυθεντική στις σκληρότερες υλικές στερήσεις και να την κάνουν να διαπράξει, παρόλες τις στερήσεις, τα μεγαλύτερα ανδραγαθήματα. Δεν μπορούν αντίθετα να αντικατασταθούν από καλά εφοδιασμένα ταμεία βοηθείας.

Leipziger Volkszeitung, 16 Μαΐου 1913

Advertisements
This entry was posted in πολιτική, μεταφράσεις and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s