Για τη σύγχυση της πολιτικής με την παιδαγωγική

Το παρακάτω κείμενο συμπεριλαμβάνεται στη μικρή συλλογή κειμένων των Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν, Στάλιν και Μάο για τη Γραμμή Μαζών. Η ηλεκτρονική μπροσούρα μπορεί να κατέβει από τη σελίδα της Βιβλιοθήκης.

Για τη σύγχυση της πολιτικής με την παιδαγωγική

Β.Ι. Λένιν

lenin_photoΈχουμε πολλούς σοσιαλδημοκράτες που υποκύπτουν στην απαισιοδοξία κάθε φορά που οι εργάτες υποχρεώνονται σε υποχώρηση σε μεμονωμένες συγκρούσεις τους με τους κεφαλαιοκράτες ή με την κυβέρνηση και αποκρούουν περιφρονητικά κάθε συζήτηση για τους μεγάλους και ανώτερους σκοπούς του εργατικού κινήματος, επισημαίνοντας την ανεπαρκή επιρροή μας στις μάζες. Ποιοι και τι είμαστε, λένε, για να πασχίζουμε για τέτοια πράγματα; Είναι άσκοπο να συζητάμε για το ρόλο της σοσιαλδημοκρατίας, ως πρωτοπορίας της επανάστασης, όταν στην πραγματικότητα ούτε καν ξέρουμε τις διαθέσεις των μαζών, όταν δεν μπορούμε να συγχωνευτούμε μ’ αυτές και να αφυπνίσουμε τις εργατικές μάζες! Οι υποχωρήσεις των σοσιαλδημοκρατών στη φετινή Πρωτομαγιά ενδυνάμωσαν σημαντικά αυτές τις διαθέσεις. Φυσικά, οι μενσεβίκοι ή νεοϊσκριστές βρήκαν αυτή την ευκαιρία για να προβάλουν εκ νέου το ιδιαίτερο σύνθημα «στις μάζες!» λες σε πείσμα, λες σαν απάντηση προς αυτούς που σκέφτονται και συζητάνε για την προσωρινή επαναστατική κυβέρνηση, για την επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία κλπ.

Πρέπει να γίνει αποδεκτό ότι σ’ αυτή την απαισιοδοξία και στα συμπεράσματα που βγάζουν απ’ αυτήν οι βιαστικοί εκδότες της νέας Ίσκρα υπάρχει ένα πολύ επικίνδυνο στοιχείο, που μπορεί να προξενήσει σοβαρή ζημιά στο σοσιαλδημοκρατικό κίνημα. Σίγουρα η αυτοκριτική είναι απολύτως απαραίτητη για κάθε ζωντανό και ενεργητικό κόμμα. Δεν υπάρχει τίποτε πιο αηδιαστικό από την αυτάρεσκη αισιοδοξία. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη εγγύηση από το να εφιστάτε η προσοχή στη μόνιμη, σημαντική ανάγκη της εμβάθυνσης και της διεύρυνσης, της διεύρυνσης και της εμβάθυνσης της επιρροής μας στις μάζες, η αυστηρά μαρξιστική προπαγάνδα και ζύμωσή μας, η συνεχώς στενότερη σύνδεσή μας με τον οικονομικό αγώνα της εργατικής τάξης κλπ. Όμως, επειδή

μια τέτοια παρότρυνση είναι πάντα εγγυημένη κάτω από όλες τις συνθήκες και όλες τις καταστάσεις, δεν πρέπει να γίνεται ιδιαίτερο σύνθημα ούτε να δικαιολογεί προσπάθειες να οικοδομηθεί πάνω σε αυτό μια ιδιαίτερη κατεύθυνση στη σοσιαλδημοκρατία. Υπάρχει ένα όριο εδώ·  με την υπέρβασή του μετατρέπεται η αδιαφιλονίκητα θεμιτή παρότρυνση σε στένεμα των σκοπών και του πεδίου δράσης του κινήματος, σε δογματική τύφλωση για τα ζωτικά και πρωτεύοντα πολιτικά καθήκοντα της στιγμής.

Είναι πάντοτε καθήκον μας να εντείνουμε και να διευρύνουμε τη δουλειά και την επιρροή μας στις μάζες. Όποιος δεν το κάνει δεν είναι σοσιαλδημοκράτης. Καμιά οργάνωση, ομάδα, όμιλος δεν μπορεί να θεωρείται σοσιαλδημοκρατική οργάνωση, εάν δεν δουλεύει σταθερά και συστηματικά γι’ αυτό το σκοπό. Σε μεγάλο βαθμό, ο λόγος του αυστηρού διαχωρισμού μας ως διακριτό και ανεξάρτητο κόμμα του προλεταριάτου συνίσταται στο γεγονός ότι πάντοτε διεξάγουμε απαρέγκλιτα αυτή τη μαρξιστική δουλειά, της ανύψωσης ολόκληρης της εργατικής τάξης, όσο είναι δυνατόν, στο επίπεδο της σοσιαλδημοκρατικής συνείδησης, χωρίς να επιτρέπονται πολιτικές θύελλες, κι ακόμη περισσότερο πολιτικές αλλαγές του σκηνικού, που θα μας αποσπάσουν από αυτό το επιτακτικό καθήκον. Χωρίς αυτή τη δουλειά, η πολιτική δράση θα εκφυλιζόταν αναπόφευκτα σε παιχνίδι, επειδή αυτή η δράση αποκτά πραγματική σπουδαιότητα για το προλεταριάτο μόνο όταν και εφόσον ανυψώνει τη μάζα μιας ορισμένης τάξης, κεντρίζει το ενδιαφέρον της, την κινητοποιεί να αναλάβει δραστήριο, πρωτοπόρο ρόλο στα γεγονότα. Αυτή η δουλειά, όπως είπαμε, είναι πάντοτε αναγκαία. Μετά από κάθε υποχώρηση θα πρέπει να την ξανασκεφτόμαστε και να την τονίζουμε, διότι η αδυναμία σ’ αυτή τη δουλειά είναι πάντοτε μια από τις αιτίες της ήττας του προλεταριάτου. Επίσης, θα πρέπει να δίνουμε προσοχή σ’ αυτή και να τονίζουμε τη σπουδαιότητά της μετά από κάθε νίκη, διαφορετικά η νίκη θα είναι απλώς φαινομενική, οι καρποί της δεν θα είναι βέβαιοι, η πραγματική της σημασία στον μεγάλο αγώνα για τον τελικό σκοπό μας θα είναι αμελητέα και μπορεί ακόμη και να αποδειχθεί δυσμενής (ειδικά εάν μια μερική νίκη χαλαρώσει την επαγρύπνησή μας, μειώσει τη δυσπιστία μας σε αναξιόπιστους συμμάχους, και μας προκαλέσει να απέχουμε την κατάλληλη στιγμή από μια νέα και πιο σθεναρή επίθεση στον εχθρό).

Αλλά ακριβώς για το λόγο ότι η δουλειά της εμβάθυνσης και της διεύρυνσης της επιρροής μας στις μάζες είναι πάντοτε αναγκαία, μετά από κάθε νίκη και μετά από κάθε ήττα, σε στιγμές πολιτικής ηρεμίας, όπως και στις πιο θυελλώδεις περιόδους της επανάστασης, γι’ αυτό δεν πρέπει να μετατρέπουμε την έμφαση γι’ αυτή τη δουλειά σε κάποιο ιδιαίτερο σύνθημα, ή να οικοδομούμε πάνω σ’ αυτή μια ιδιαίτερη κατεύθυνση, εάν δεν θέλουμε να ριψοκινδυνεύσουμε την κλίση προς τη δημαγωγία και τη μείωση των καθηκόντων της πρωτοπόρας και της μόνης πραγματικά επαναστατικής τάξης. Στην πολιτική δράση του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος υπάρχει και πάντοτε θα υπάρχει κάποιο στοιχείο παιδαγωγικής. Πρέπει να διαπαιδαγωγούμε ολόκληρη την τάξη των μισθωτών εργατών στο ρόλο αγωνιστών για τη χειραφέτηση της ανθρωπότητας από κάθε καταπίεση. Πρέπει συνεχώς να διδάσκουμε όλο και περισσότερα τμήματα αυτής της τάξης, πρέπει να μαθαίνουμε να πλησιάζουμε τα πιο οπισθοδρομικά, τα λιγότερο εξελιγμένα μέλη αυτής της τάξης, εκείνους που έχουν επηρεαστεί λιγότερο από την επιστήμη μας και την επιστήμη της ζωής, ώστε να μπορούμε να τους μιλάμε, να τους πλησιάζουμε, να τους ανυψώνουμε με συνέπεια και υπομονή έως το επίπεδο της σοσιαλδημοκρατικής συνείδησης, χωρίς να μετατρέπουμε τη θεωρία μας σε ξερό δόγμα – να διδάσκουμε όχι μόνο από τα βιβλία, αλλά μέσω της συμμετοχής στον καθημερινό αγώνα για επιβίωση αυτών των οπισθοδρομικών και μη εξελιγμένων στρωμάτων του προλεταριάτου. Στην καθημερινή αυτή δράση υπάρχει, το επαναλαμβάνουμε, κάποιο στοιχείο παιδαγωγικής. Ο σοσιαλδημοκράτης που του ξεφεύγει αυτή η δράση παύει να είναι σοσιαλδημοκράτης. Αυτό είναι αλήθεια. Μερικοί όμως από εμάς ξεχνάνε, αυτές τις μέρες, ότι ο σοσιαλδημοκράτης που ανάγει τα ζητήματα της πολιτικής σε παιδαγωγική θα έπαυε επίσης, αν και για διαφορετικό λόγο, να είναι σοσιαλδημοκράτης. Όποιος θα σκεφτόταν να μετατρέψει αυτή την «παιδαγωγική» σε ιδιαίτερο σύνθημα, για να την αντιπαραθέσει στην «πολιτική», να οικοδομήσει πάνω σ’ αυτήν μια ιδιαίτερη κατεύθυνση, και να απευθύνεται στις μάζες με αυτό το σύνθημα ενάντια στους «πολιτικούς» της σοσιαλδημοκρατίας, θα κατρακυλούσε αμέσως και αναπόφευκτα στη δημαγωγία.

Αυτές οι συγκρίσεις είναι απεχθείς, πρόκειται για παλιό αξίωμα. Σε κάθε σύγκριση διαγράφεται μια ομοιότητα σε σχέση με μία μόνο πλευρά ή μερικές πλευρές των συγκρινόμενων αντικειμένων ή εννοιών, ενώ οι άλλες πλευρές αφαιρούνται δοκιμαστικά και με επιφύλαξη. Ας θυμίσουμε στον αναγνώστη το κοινώς γνωστό αλλά συχνά αγνοούμενο αξίωμα, κι ας προχωρήσουμε στη σύγκριση του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος με ένα μεγάλο σχολείο, που είναι συγχρόνως βασικό, μέσο και ανώτερο. Στο μεγάλο αυτό σχολείο δεν πρόκειται ποτέ και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες να παραλειφθεί η διδασκαλία της αλφαβήτου, των στοιχειωδών γνώσεων και της ανεξάρτητης σκέψης. Αν όμως κάποιος επικαλούνταν τη διδασκαλία της αλφαβήτου σαν δικαιολογία για να αποφύγει ζητήματα ανώτερης μάθησης, αν κάποιος προσπαθούσε να αντισταθμίσει τα πρόσκαιρα, αμφίβολα και  «στενά» αποτελέσματα τής ανώτερης αυτής μάθησης (προσιτής σ’ ένα πολύ μικρότερο κύκλο προσώπων σε σύγκριση με εκείνους που μαθαίνουν την αλφάβητο) με τα στέρεα, βαθιά, πλατιά και γερά αποτελέσματα του δημοτικού σχολείου, θα επιδείκνυε απίστευτη μυωπία. Θα μπορούσε μάλιστα να συντελέσει στη διαστρέβλωση ολόκληρου του σκοπού του μεγάλου σχολείου, διότι με την αγνόηση της ανώτερης εκπαίδευσης, απλώς θα διευκολύνονταν οι αγύρτες, οι δημαγωγοί και οι αντιδραστικοί να αποπροσανατολίζουν τους ανθρώπους που είχαν μάθει μόνο την αλφάβητο. Ή ακόμη, ας συγκρίνουμε το κόμμα με ένα στρατό. Ούτε σε καιρό ειρήνης ούτε σε καιρό πολέμου επιτρέπεται να αμελούμε την εκπαίδευση των νεοσύλλεκτων, την άσκηση με όπλα, τη διάδοση της στρατιωτικής τέχνης, όσο γίνεται εντατικά και εκτεταμένα, μέσα στις μάζες. Αν όμως αυτοί που διευθύνουν τις ασκήσεις ή τις πραγματικές μάχες…[*]

Ιούνιος 1905

[μετάφραση: Μ.Α.]

[*] Εδώ διακόπτεται το χειρόγραφο. Σε διαφορετική μετάφραση υπάρχει στην έκδοση των Απάντων από τη Σύγχρονη Εποχή, τόμος 10, σελ. 357-360.

Advertisements
This entry was posted in πολιτική, μεταφράσεις and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s