Φόυερμπαχ και ιστορία

Το παρακάτω απόσπασμα προέρχεται από το κείμενο γνωστό με τον τίτλο Η γερμανική ιδεολογία. Βρίσκεται στον τόμο Καρλ Μαρξ, Κείμενα από τη δεκαετία του 1840. Μια ανθολογία, (ανθολόγηση-μετάφραση: Θανάσης Γκιούρας), ΚΨΜ, Αθήνα 2014, σελ. 389-394. Σε επιστημολογικό επίπεδο, καταδεικνύει τη μέθοδο του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού για την προσέγγιση της γνώσης της αντικειμενικής πραγματικότητας, πώς διαμορφώνεται η συνείδηση του κοινωνικού υποκειμένου μέσω της πράξης στις δεδομένες ιστορικές συνθήκες. Ο Μάο ήταν σαφής ότι χωρίς αυτό το μεθοδολογικό εργαλείο δεν μπορεί να εφαρμοστεί επιτυχώς η Γραμμή Μαζών.

Φόυερμπαχ και ιστορία

Καρλ Μαρξ – Φρίντριχ Ένγκελς

[…]

Τέλος, αποκομίζουμε επίσης τα εξής συμπεράσματα από την ανεπτυγμένη αντίληψη περί της ιστορίας: 1) Στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων εμφανίζεται ένα επίπεδο στο οποίο δημιουργούνται παραγωγικές δυνάμεις και μέσα συναλλαγής τα οποία υπό τις δεδομένες σχέσεις προκαλούν μόνο ζημία, οι οποίες δεν είναι πλέον παραγωγικές δυνάμεις αλλά καταστροφικές δυνάμεις (σύστημα μηχανών και χρήμα) – και, πράγμα το οποίο συναρτάται με αυτό, ότι γεννιέται μια τάξη που πρέπει να φέρει όλα τα βάρη της κοινωνίας χωρίς να απολαμβάνει τα πλεονεκτήματά της, η οποία εξωθείται από την κοινωνία και ωθείται σε ριζική αντίθεση προς όλες τις άλλες τάξεις· μια τάξη που αποτελεί την πλειονότητα όλων των κοινωνικών μελών και από την οποία βαίνει η συνείδηση της αναγκαιότητας μιας θεμελιώδους επανάστασης, η κομμουνιστική συνείδηση, η οποία βεβαίως μπορεί να διαμορφωθεί και μεταξύ των άλλων τάξεων μέσω της θεώρησης της θέσης αυτής της τάξης· 2) ότι οι όροι εντός των οποίων μπορούν να χρησιμοποιηθούν συγκεκριμένες παραγωγικές δυνάμεις είναι οι όροι κυριαρχίας μιας συγκεκριμένης τάξης της κοινωνίας [*], η κοινωνική δύναμη της οποίας, προερχόμενη από τη νομή της, έχει την πρακτική-ιδεαλιστική έκφρασή της στην εκάστοτε κρατική μορφή, και γι’ αυτό κάθε επαναστατικός αγώνας στρέφεται ενάντια σε μια τάξη που έχει μέχρι τότε κυριαρχήσει· 3) ότι σε όλες τις μέχρι σήμερα επαναστάσεις ο τρόπος δραστηριότητας παρέμεινε πάντα ανέγγιχτος και επρόκειτο μόνο για μια άλλη κατανομή αυτής της δραστηριότητας, για μια νέα διανομή της εργασίας σε άλλα πρόσωπα, ενώ η κομμουνιστική επανάσταση στρέφεται ενάντια στον μέχρι σήμερα τρόπο της δραστηριότητας παραμερίζει την εργασία και αίρει την κυριαρχία όλων των τάξεων αίροντας τις ίδιες τις τάξεις, διότι διενεργείται από την τάξη η οποία στην κοινωνία δεν ισχύει πλέον ως τάξη, δεν αναγνωρίζεται ως τάξη, είναι ήδη η έκφραση της διάλυσης όλων των τάξεων, των εθνοτήτων κ.λπ. εντός της παρούσας κοινωνίας· και 4) ότι τόσο για τη μαζική γέννηση αυτής της κομμουνιστικής συνείδησης όσο και για την επιβολή της ίδιας της υπόθεσης είναι αναγκαία μια μαζική αλλαγή των ανθρώπων, η οποία μπορεί να επιτελεστεί μόνο σε μια πρακτική κίνηση, σε μια επανάσταση· ότι δηλαδή η επανάσταση δεν είναι απλώς αναγκαία επειδή η κυρίαρχη τάξη δεν μπορεί να ανατραπεί με κανέναν άλλο τρόπο, αλλά επίσης διότι η ανατρεπτική τάξη μόνο μέσω μιας επανάστασης μπορεί να καταλήξει στο σημείο να ξεφορτωθεί όλη την παλιά σαπίλα και να καταστεί ικανή για μια νέα θεμελίωση της κοινωνίας.

[…]

Αυτή η αντίληψη περί ιστορίας βασίζεται λοιπόν στην ανάπτυξη της πραγματικής παραγωγικής διαδικασίας, λαμβάνοντας μάλιστα ως αφετηρία την υλική παραγωγή του άμεσου βίου, και στη σύλληψη της μορφής συναλλαγών, που συναρτάται με αυτό τον τρόπο παραγωγής και γεννιέται από αυτόν, δηλαδή την αστική κοινωνία στα διάφορα επίπεδά της ως θεμέλιο της συνολικής ιστορίας και στην παρουσίασή της τόσο στην πράξη της ως κράτους όσο και στην εξήγηση όλων των διάφορων θεωρητικών προϊόντων και μορφών της συνείδησης, της θρησκείας της φιλοσοφίας, της ηθικής κ.λπ., κ.λπ. μέσω της ιδίας, καθώς και στην παρακολούθηση της γενετικής διαδικασίας τους από αυτά τα ίδια, όπου βεβαίως τότε το όλο θέμα μπορεί να παρατεθεί στην ολότητά του (και συνεπώς επίσης η αλληλεπίδραση αυτών των διαφορετικών πλευρών μεταξύ τους). Η αντίληψη αυτή δεν επιδιώκει, όπως η ιδεαλιστική άποψη περί της ιστορίας, την αναζήτηση μιας κατηγορίας σε κάθε περίοδο, αλλά παραμένει διαρκώς στο έδαφος της πραγματικής ιστορίας, δεν εξηγεί την πράξη από την ιδέα, εξηγεί τις μορφοποιήσεις των ιδεών από την υλική πράξη και καταλήγει συνεπώς στο αποτέλεσμα ότι όλες οι μορφές και τα προϊόντα της συνείδησης μπορούν να διαλυθούν όχι μέσω της πνευματικής κριτικής, μέσω της διάλυσης στην «αυτοσυνείδηση» ή μέσω της μετατροπής τους σε «φαντάσματα», «παρωπίδες» κ.λπ., αλλά μόνο μέσω της πρακτικής ανατροπής των πραγματικών κοινωνικών σχέσεων από τις οποίες έχουν προέλθει αυτές οι ιδεαλιστικές μπούρδες – ότι δηλαδή δεν είναι η κριτική αλλά η επανάσταση η κινητήρια δύναμη της ιστορίας, επίσης και της θρησκείας, της φιλοσοφίας και της λοιπής θεωρίας. Δείχνει ότι η ιστορία δεν τελειώνει με το να ανάγεται σε «αυτοσυνείδηση» ως «πνεύμα εκ πνεύματος», αλλά ότι εντός της σε κάθε επίπεδο βρίσκεται ένα υλικό αποτέλεσμα, ένα άθροισμα παραγωγικών δυνάμεων, {μια ιστορικά δημιουργημένη σχέση προς τη φύση καθώς και των ατόμων μεταξύ τους} η οποία [σχέση] μεταβιβάζεται σε κάθε γενιά από την προκάτοχό της, μια μάζα παραγωγικών δυνάμεων, κεφαλαίων και συνθηκών η οποία αφενός τροποποιείται από τη νέα γενιά, αφετέρου όμως της προδιαγράφει τους δικούς της ποιοτικούς όρους και της δίνει μια συγκεκριμένη εξέλιξη, έναν ειδικό χαρακιήρα – [δείχνει] δηλαδή ότι οι συνθήκες κάνουν τους ανθρώπους όσο και οι άνθρωποι κάνουν τις συνθήκες. Αυτό το άθροισμα παραγωγικών δυνάμεων, κεφαλαίων και μορφών κοινωνικής συναλλαγής το οποίο κάθε άτομο και κάθε γενιά βρίσκει ως κάτι δεδομένο, είναι η πραγματική βάση αυτού που οι φιλόσοφοι έχουν παραστήσει ως «υπόσταση» και ως «ουσία του ανθρώπου», αυτού που έχουν αποθεώσει και καταπολεμήσει, μια πραγματική βάση η οποία ούτε στο ελάχιστο δεν διαταράσσεται ως προς τις επιδράσεις και τις επιρροές της στην ανάπτυξη των ανθρώπων από το ότι αυτοί οι φιλόσοφοι εξεγείρονται ενάντιά της ως «αυτοσυνείδηση» και ως «Μοναδικός». Αυτές οι προδεδομένες ποιοτικές συνθήκες των διάφορων γενεών αποφασίζουν επίσης εάν ο περιοδικά επανερχόμενος στην ιστορία επαναστατικός κλονισμός θα είναι αρκετά ισχυρός ή όχι για να ανατρέψει τη βάση καθετί υπάρχοντος και όταν αυτά τα υλικά στοιχεία μιας συνολικής ανατροπής, {δηλαδή αφενός οι δεδομένες παραγωγικές δυνάμεις και αφετέρου η διαμόρφωση μιας επαναστατικής μάζας που επαναστατεί ενάντια όχι μόνο σε μεμονωμένους όρους τής μέχρι σήμερα κοινωνίας, αλλά ενάντια στην ίδια τη μέχρι σήμερα «παραγωγή του βίου» -[που] επαναστατικοποιεί τη «συνολική δραστηριότητα» στην οποία βασιζόταν-,} δεν είναι δεδομένα, τότε είναι τελείως αδιάφορο για την πρακτική ανάπτυξη εάν η ιδέα αυτής της ανατροπής έχει εκφραστεί ήδη εκατοντάδες φορές – όπως το αποδεικνύει η ιστορία του κομμουνισμού.

[…]

[*] Ότι οι άνθρωποι ενδιαφέρονται να διατηρήσουν την υπάρχουσα κατάσταση παραγωγής [σημ. του Μαρξ]

Advertisements
This entry was posted in πολιτική and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s