Υπερβαίνοντας τον εμπειρισμό

Μία από τις βασικές έννοιες της μαοϊκής σκέψης είναι η Γραμμή Μαζών, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο οι κομμουνιστές προσεγγίζουν τις μάζες για να μάθουν από αυτές και συγχρόνως να συμβάλλουν στη συγκρότηση της συνείδησής τους ώστε να δράσουν ως το υποκείμενο της κοινωνικής αλλαγής. «Από τις μάζες για τις μάζες» όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο Μάο. Στο πλαίσιο λοιπόν της συγκέντρωσης και της κριτικής έκδοσης των σχετικών κειμένων του Μάο, το επόμενο διάστημα θα παρουσιαστούν συμπληρωματικά διάφορα κείμενα που κρίνεται ότι συμβάλλουν στην κατανόηση και τη δημιουργική μελέτη της σημαντικής αυτής πλευράς του μαοϊκού έργου. Κυρίως κινέζικα κείμενα που αξιοποιούν συγχρόνως την εμπειρία της Μεγάλης Προλεταριακής Πολιτιστικής Επανάστασης, αλλά και παραθέσεις από κλασικά έργα. Ήδη έχει δημοσιευθεί ένα κείμενο για την πάλη των δύο γραμμών στο εσωτερικό των κομμουνιστικών κομμάτων, ενώ τα επιλεγμένα αποσπάσματα από το παρακάτω κείμενο θίγουν το σοβαρό πρόβλημα του εμπειρισμού. [Μετάφραση: Μ.Α.]

Υπερβαίνοντας τον εμπειρισμό 

(Σημειώσεις από τη μελέτη του βιβλίου του Λένιν Υλισμός και Εμπειριοκριτικισμός)

του Νι Τσιφού

[Peking Review, 15:43, 27/10/1972, σ. 5-7]

[…]

IMG_0123Όσον αφορά τη γνώση, κόντρα στην υλιστική γραμμή, όλοι οι ιδεαλιστές κάνουν πάντα ό,τι μπορούν για να αρνηθούν την αντικειμενική πραγματικότητα του περιεχομένου της εμπειρίας. Για να μεταμφιεστούν και να εξαπατούν τους άλλους, συχνά καταφεύγουν στο παλιό κόλπο, να κρατούν ψηλά το λάβαρο της «εμπειρίας», αλλά στην πραγματικότητα ερμηνεύουν την εμπειρία από ιδεαλιστική σκοπιά. Αυτό ακριβώς έκανε ο Μπογκντάνοφ και οι όμοιοί του. Αερολογούν ότι η εμπειρία και η συνείδηση είναι «ταυτόσημες έννοιες», «κάτι φυσικό» και συνολικό των αισθήσεων κ.λπ. κ.λπ., ότι δεν προέρχονται από την πράξη και δεν έχουν αντικειμενικό περιεχόμενο αλλά είναι υποκειμενικά αυθύπαρκτες. Έτσι φαίνεται να μιλάνε για την «εμπειρία» αλλά στην πραγματικότητα οι διαστρεβλώσεις και οι νοθεύσεις τους μετατρέπουν την εμπειρία σε κάτι ιδεαλιστικό. Ο Λένιν αποφασιστικά εξέθεσε και άσκησε κριτική στα παιχνίδια τους με την έννοια της εμπειρίας, όταν επεσήμανε ότι αναμφίβολα και η υλιστική και η ιδεαλιστική γραμμή στη φιλοσοφία μπορούν να κρυφτούν πίσω από τη λέξη εμπειρία (Υλισμός και Εμπειριοκριτικισμός). Έτσι μπορεί να ειπωθεί ότι η προσήλωση στην αντικειμενική πραγματικότητα του περιεχομένου της εμπειρίας αποτελεί προϋπόθεση για την προάσπιση της υλιστικής γραμμής στη νόηση.

Ποτέ μην εκλαμβάνεις την εμπειρία ως απόλυτη

Μπορούμε αυτόματα να κάνουμε τη δουλειά μας σύμφωνα με την υλιστική γραμμή της νόησης, όταν έχουμε άμεση εμπειρία; Όχι. Θα κάνουμε λάθη εμπειρισμού, εάν θεωρήσουμε την άμεση εμπειρία ως κάτι απόλυτο και άκαμπτο, χρησιμοποιώντας τη μερική εμπειρία ως μια απαράλλαχτη φόρμουλα και εφαρμόζοντάς την παντού, χρησιμοποιώντας παλιά εμπειρία για να δούμε νέα πράγματα που έχουν αναπτυχθεί και αλλάξει ή υπερεκτιμώντας την μερική εμπειρία και υποτιμώντας ή ακόμη αρνούμενοι τη σωστή εμπειρία των άλλων και των μαζών. Και το αποτέλεσμα θα ήταν να μην μπορούμε ακόμη να διαχωριστούμε ξεκάθαρα με την ιδεαλιστική θεωρία της εμπειρίας που προωθούσε ο Μπογκντάνοφ και οι όμοιοί του και να βυθιζόμαστε συνειδητά ή ασυνείδητα στο βάλτο του ιδεαλισμού.

Όλα τα πράγματα στον κόσμο αλληλοσυνδέονται και συγχρόνως διαφέρουν το ένα από το άλλο. Στην πράξη δεν θα πρέπει να προσέχουμε μόνο τον γενικό χαρακτήρα των πραγμάτων. Πιο σημαντικό είναι να προσέχουμε τον ατομικό χαρακτήρα του κάθε πράγματος, δηλαδή τη συγκεκριμένη αντίθεση που περιέχει και που το διακρίνει από τα άλλα πράγματα, έτσι για να παίρνουμε τα κατάλληλα μέτρα, ώστε ανάλογα να λύνεται η αντίθεση. Αυτό εννοούμε με τη χρήση του σωστού κλειδιού για να ανοίξουμε την κλειδαριά. Επίσης, δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε μία συνταγή για να γιατρεύουμε όλες τις αρρώστιες. Με τις εμπειρίες που κερδίζονται από ένα πράγμα, κάποιες μπορούν να εφαρμοστούν σε άλλα πράγματα, κάποιες μπορεί εν μέρει κι ακόμη άλλες να είναι εντελώς ακατάλληλες. Να αγνοείς την ιδιαιτερότητα των αντιθέσεων και μηχανικά να εφαρμόζεις μια παλιά εμπειρία είναι εμπειρισμός.

[…]

Οτιδήποτε στον κόσμο αλλάζει και παρουσιάζεται σε συγκεκριμένο στάδιο στη διαδικασία της εξέλιξής του. Γι’ αυτό η σκέψη μας δεν πρέπει να υπερπηδά το δεδομένο στάδιο εξέλιξης των αντικειμενικών πραγμάτων και να μην κάνουμε στο παρόν ό,τι μπορούμε να κάνουμε μόνο στο μέλλον, ονειρευόμενοι να υλοποιήσουμε τα πάντα μονομιάς. Παρόλα αυτά, καθώς τα αντικειμενικά πράγματα αλλάζουν, ανάλογα πρέπει να αλλάζει κι η σκέψη μας, έτσι δεν θα σερνόμαστε πίσω από την εξέλιξη της αντικειμενικής πραγματικότητας και δεν θα χρησιμοποιούμε την «παλιά εμπειρία» για να λύσουμε νέα προβλήματα. Λέμε ότι η περασμένη εμπειρία είναι σωστή, επειδή κατακτήθηκε μέσω της πράξης. Αλλά εάν κολλήσουμε σε αυτήν, όταν οι συνθήκες έχουν αλλάξει, τότε μια τέτοια εμπειρία γίνεται κάτι υποκειμενικό.

[…]

Το πεδίο της πρακτικής δράσης είναι πάρα πολύ ευρύ, αλλά η αντίληψη της πράξης ενός ατόμου είναι πάντοτε περιορισμένη. Ενώ θεωρούμε σημαντική την άμεση εμπειρία που κερδίζουμε από την προσωπική πρακτική, θα πρέπει να αποθησαυρίζουμε τα δημιουργήματα των μαζών, να είμαστε καλοί στην έρευνα και τη μελέτη, και να μαθαίνουμε με ανοικτό μυαλό από την εμπειρία των άλλων ανθρώπων. Μόνο έτσι μπορούμε να κάνουμε καλά τη δουλειά μας.

[…]

Η υπέρβαση του εμπειρισμού από την εμβριθή μελέτη 

Ο βασικός τρόπος υπέρβασης του εμπειρισμού είναι η εμβριθής μελέτη του μαρξισμού. Στον Υλισμό και Εμπειριοκριτικισμό, ο Λένιν συνόψισε την ιστορική εμπειρία της πάλης για την ιδεολογία και την πολιτική γραμμή μέσα στο κόμμα στη Ρωσία και επανειλημμένως εξήγησε τη σπουδαιότητα και την αναγκαιότητα της μελέτης της μαρξιστικής θεωρίας. Για να ασκήσει κριτική στους μαχιστές στη Ρωσία, παρέθετε αναλυτικά από τα κύρια φιλοσοφικά έργα των Μαρξ και Ένγκελς, δίνοντας μοιραία κτυπήματα στην ιδεαλιστική θεωρία της εμπειρίας του Μπογκντάνοφ και των ομοίων του, προσφέροντάς μας έτσι ένα υπέροχο θεωρητικό και πρακτικό παράδειγμα. Για να ασκήσουμε θεωρητική κριτική στον εμπειρισμό πρέπει να μελετήσουμε φιλοσοφία. Ο πρόεδρος Μάο έχει πει: «Οι έμπειροι στη δουλειά πρέπει να αναλάβουν τη μελέτη της θεωρίας και να διαβάσουν σοβαρά, μόνο τότε θα μπορέσουν να συστηματοποιήσουν και να συνθέσουν την εμπειρία τους και να την ανυψώσουν στο επίπεδο της θεωρίας, μόνο τότε δεν θα μπερδεύουν τη μερική εμπειρία με την παγκόσμια αλήθεια και δεν θα κάνουν εμπειριστικά λάθη» (Να διορθώσουμε το κομματικό στυλ δουλειάς). Ένα εργατικό στέλεχος, όπως εγώ [*], έχει βαθιά ταξικά συναισθήματα για το κόμμα και τον πρόεδρο Μάο, καθώς επίσης εμπειρία στη δουλειά, αλλά τα απλά ταξικά συναισθήματα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συνείδηση στην πάλη των δύο γραμμών και η αγνή πρακτική εμπειρία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον μαρξισμό-λενινισμό. Εάν παρέβλεπα τη σπουδαιότητα της μελέτης του μαρξισμού-λενινισμού-σκέψης Μάο Τσετούγκ που είναι η σύνοψη της εμπειρίας της παγκόσμιας επανάστασης και της κινέζικης επανάστασης, δεν θα μπορούσα να αποφύγω τα εμπειριστικά λάθη.

Αν και η άμεση εμπειρία που κερδίζεται από την πράξη αντανακλά συγκεκριμένη πραγματικότητα του αντικειμενικού κόσμου, πρόκειται μόνο για αντιληπτική γνώση και η αντανάκλαση είναι επιφανειακή, μερική και ανολοκλήρωτη. «Χωρίς σχετικά ολοκληρωμένη γνώση είναι αδύνατο να γίνει καλά επαναστατική δουλειά» (Να διορθώσουμε το κομματικό στυλ δουλειάς). Για να μετατραπεί η ανολοκλήρωτη γνώση σε σχετικά ολοκληρωμένη γνώση είναι αναγκαία η εμβριθής μελέτη της επαναστατικής θεωρίας, η χρήση της μαρξιστικής-λενινιστικής σκοπιάς, άποψης και μεθόδου, ώστε να συνοψίζεται η άμεση προσωπική εμπειρία, ειδικά η εμπειρία στην ταξική πάλη και στην πάλη δύο γραμμών, και να γίνεται το άλμα από την αντιληπτική στην ορθολογική γνώση μέσω της ανασύστασης, πετώντας τη σκουριά και διαλέγοντας το ουσιώδες, εξαφανίζοντας το λάθος και κρατώντας το αληθινό, προχωρώντας από το ένα στο άλλο και από το εξωτερικό στο εσωτερικό. Σε αυτή τη διαδικασία, η σωστή σκοπιά, η άποψη και η μέθοδος είναι ιδιαιτέρως σημαντικές. Ένα άλμα στη νόηση δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη μαρξιστική σκοπιά, άποψη και μέθοδο. Εάν κανείς κοιτάζει τα πράγματα από την εμπειριστική σκοπιά, δεν θα μπορεί να διακρίνει τη σκουριά από το ουσιώδες, αλλά θα αντικαταστήσει την αλήθεια με το λάθος. Και φυσικά δεν θα μπορέσει να μάθει σωστά από την εμπειρία, και τη θετική και την αρνητική, στην ταξική πάλη και στην πάλη των δύο γραμμών. Μόνο με την εμβριθή μελέτη κατακτιέται σταδιακά η άποψη του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού, ώστε να γνωρίσει κανείς την ουσία των πραγμάτων με ένα βαθύ και κατανοητό τρόπο, να αντιληφθεί τον νόμο των αντικειμενικών πραγμάτων και να ενισχύσει τη συνείδηση για να αποφύγει την τύφλωση στη δουλειά.

Ο Λένιν είπε: «Ακολουθώντας το μονοπάτι της μαρξιστικής θεωρίας θα φτάσουμε ακόμη πιο κοντά στην αντικειμενική αλήθεια (χωρίς ποτέ να την κατακτήσουμε), αλλά ακολουθώντας οποιοδήποτε άλλο μονοπάτι δεν θα φτάσουμε παρά μόνο στη σύγχυση και στα ψέματα» (Υλισμός και Εμπειριοκριτικισμός). Η ταξική πάλη και η πάλη δύο γραμμών θα υπάρχουν για πολύ καιρό. Νέες αντιθέσεις θα αναδυθούν μετά την επίλυση των παλαιών, και μετά τη νίκη σε μια μάχη, θα πρέπει να παλέψει κανείς σε νέες μάχες. Η κίνηση αλλαγής του αντικειμενικού κόσμου δεν θα σταματήσει ποτέ, ούτε η γνώση μας για την αλήθεια μέσα από την πράξη μας. Γι αυτό θα πρέπει να κάνουμε επανάσταση και να συνεχίζουμε να μελετάμε όσο ζούμε.

[*] Ο Νι Τσιφού ήταν πρωτοπόρος εργάτης μετάλλου σε βιομηχανικό συγκρότημα του Πεκίνου.

Advertisements
This entry was posted in πολιτική, μεταφράσεις and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s