Όγδοη θέση για την έννοια της ιστορίας

[Από τότε που ο Μαρξ έθεσε το ζήτημα της σχέσης μεταξύ βάσης και εποικοδομήματος (η σημερινή ορολογία είναι ακριβέστερη: δομή και υπερδομή) έχουν ειπωθεί πάρα πολλά, αλλά στην πραγματικότητα οι περισσότερες προσεγγίσεις ρέπουν είτε στον ντετερμινισμό είτε στον βολονταρισμό. Ήδη όμως από την εποχή της Β’ Διεθνούς, για να ακολουθήσουν οι Σοβιετικοί και οι Κινέζοι ρεβιζιονιστές με την επιβίωση διαφόρων σημερινών παραλλαγών, η κυρίαρχη θεωρία είναι αυτή της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων. Για να μπορέσουμε λοιπόν να διερευνήσουμε τις σημερινές μορφές που παίρνουν αυτές οι παρεκκλίσεις στην πολιτική δράση των διαφόρων αριστερών δυνάμεων, απαιτείται να ανασυνθέσουμε το θεωρητικό πλαίσιο της αντιπαράθεσης. Γι’ αυτό το σκοπό θα παρουσιαστούν σε μια σειρά δημοσιεύσεων παραθέματα από κείμενα που κρίνονται ότι συμβάλλουν καθοριστικά στον εμπλουτισμό της αρχικής μαρξικής διατύπωσης. Πρόκειται για κείμενα των Β.Ν. Βολόσινοφ, Φραντζ Γιακουμπόβσκι, Αντόνιο Γκράμσι, Ρέιμοντ Γουίλλιαμς, Καρλ Κορς, Βάλτερ Μπένγιαμιν, Μπέρτολτ Μπρεχτ που θα συνδυαστούν με τις αναλύσεις του Μάο Τσετούγκ και άλλων Κινέζων κομμουνιστών από την περίοδο της Μεγάλης Προλεταριακής Πολιτιστικής Επανάστασης.]

Στην όγδοη θέση για την έννοια της ιστορίας, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν θίγει την ιστορική διάσταση του φασισμού, για την ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να προσεγγιστεί και κυρίως να αντιμετωπιστεί ο φασισμός, ακολουθώντας τη μεθοδολογία του ιστορικού υλισμού, πέρα από τις αυταπάτες του ιστορικού ντετερμινισμού για τη γραμμική εξέλιξη προς την πρόοδο. Όπως επισημαίνει ο Μπέρτολτ Μρεχτ, «ο Μπένγιαμιν στρέφεται ενάντια στις αντιλήψεις της ιστορίας σαν μιας πορείας, της εξέλιξης σαν σφριγηλής προσπάθειας νηφάλιων μυαλών, της εργασίας σαν πηγής χρηστότητας, της εργατικής τάξης σαν ευνοούμενης της τεχνικής κ.λπ. Ειρωνεύεται την χιλιοειπωμένη πρόταση, ότι θα έπρεπε να απορεί κανείς, για το πώς μπορεί να υπάρχει κάτι σαν το φασισμό “και σ’ αυτόν ακόμα τον αιώνα” (σαν να μην ήταν θαρρείς αυτός ο καρπός όλων των αιώνων)». Σε μια πρώτη εκδοχή της όγδοης θέσης, ο Μπένγιαμιν είναι σαφής ότι η Αριστερά κάνει το λάθος να αντιμετωπίζει τον φασισμό «ως ένα είδος ενδιάμεσου σχηματισμού».
Όπως και οι υπόλοιπες θέσεις για την έννοια της ιστορίας, η όγδοη θέση αποτελεί ένα συμπυκνωμένο κείμενο σε διαδικασία ανολοκλήρωτης διαμόρφωσης. Με έμμεση αναφορά στην αριστοτελική άποψη ότι η φιλοσοφία ξεκινά από μία απορία, αρνείται τη φιλοσοφική υπόσταση της απορίας για την εμφάνιση του φασισμού στο κοινωνικό γίγνεσθαι του αναπτυγμένου καπιταλισμού, επειδή αντιφάσκει με τη μέθοδο του ιστορικού υλισμού. Είναι δηλαδή ασύμβατη με την παράσταση της ιστορίας, για την ακρίβεια την εικόνα αντίληψης που διατηρείται στη μνήμη και προέρχεται από την ιστορία (die Vorstellung von Geschichte). Δηλαδή, τον φασισμό δεν πρέπει να τον εκλαμβάνουμε σαν μια ανωμαλία στην εξέλιξη της κοινωνίας στην περίοδο του καπιταλισμού αλλά σαν την εξέλιξη του ίδιου του καπιταλισμού, στη φάση της δομικής του κρίσης. Με την κατάσταση εξαίρεσης, ο Μπένγιαμιν είχε ασχοληθεί ήδη σ’ ένα σχετικά πρώιμο κείμενό του, Για την κριτική της βίας, εδώ όμως γίνεται πλέον σαφής ότι μόνο η επαναστατική βία (του προλεταριάτου, όπως φαίνεται σε άλλες θέσεις) μπορεί να αντιμετωπίσει τη διαμορφούμενη βαρβαρότητα.

Όγδοη θέση για την έννοια της ιστορίας

Βάλτερ Μπένγιαμιν

VIII

imagesΗ παράδοση των καταπιεσμένων μας διδάσκει, πως η «κατάσταση εξαίρεσης», που ζούμε, αποτελεί τον κανόνα. Πρέπει να προσεγγίσουμε μια αντίληψη της ιστορίας, που να αντιστοιχεί σ’ αυτό. Θα αντιμετωπίσουμε τότε ως καθήκον την προώθηση της πραγματικής κατάστασης εξαίρεσης· και έτσι θα βελτιωθεί η θέση μας στον αγώνα κατά του φασισμού. Η προοπτική του τελικά συνίσταται στο ότι οι αντίπαλοί του, στο όνομα της προόδου, τον αντιμετωπίζουν ως ιστορικό κανόνα. – Η απορία, ότι τα πράγματα που ζούμε στον εικοστό αιώνα είναι «ακόμα» δυνατά, δεν είναι φιλοσοφική. Δεν αποτελεί την αφετηρία μιας γνώσης, εκτός κι αν πρόκειται γι’ αυτήν, ότι η άποψη της ιστορίας, από την οποία κατάγεται, δεν ευσταθεί. [Μετάφραση: Μ.Α.]

Advertisements
This entry was posted in ιστορία, μεταφράσεις and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s